Aanleiding van het Social Labs onderzoek

Het idee van een leven lang leren wordt meer en meer omarmd. Ook bij Fontys is dit het geval. Er is groeiend besef dat we één partner zijn in het leven lang leren van onze studenten en professionals. De wens lijkt steeds steviger de ouderwetse scheiding tussen leren op school en werken op werk weg te halen. De oude onderwijsarchitectuur beperkt ons leerspeelveld: ze past niet meer bij de huidige tijdgeest, ze sluit niet meer aan op de wensen van onze tegenwoordige studenten en ze botst met wat het werkveld verlangt. Het is nodig dat we leren breder en meer longitudinaal gaan benaderen. Daarbij passen leeromgevingen waarin grensoverstijgend wordt samengewerkt.

Binnen Fontys zijn er de afgelopen jaren diverse pioniers aan de slag gegaan met het ontwikkelen en aanbieden van andere vormen van onderwijs waarin getracht wordt leren op een holistisch manier te benaderen. Deze leeromgevingen waarin school en werk elkaar ontmoeten, noemen wij in dit onderzoek ‘Social Labs’. Dit is overigens een van de vele namen die momenteel in de praktijk en wetenschap circuleert voor initiatieven die plaatsvinden op het grensgebied van onderwijs en werk. In de wetenschap kiest men er steeds vaker voor deze omgevingen te duiden als hybride leeromgeving (Zitter, 2010) of als HLC’s: hybride leerconfiguraties (Cremers, 2016).

Zitter en Hoeve noemen een leeromgeving hybride als:

“Different formal and informal elements are woven together into coherent programmes of learning and into single learning environments” (2012 in OECD, 2013, p. 138).

Cremers (2016) definieert hybride leerconfiguraties als:

“Een sociale praktijk rondom niet-afgebakende, authentieke opdrachten of kwesties, waarvan de oplossing vraagt om leren over de grenzen heen van disciplines, traditionele structuren en sectoren, en vormen van leren” (p. 147).

Deze hybride omgevingen binnen Fontys lijken bijzonder divers. Hun gemeenschappelijkheid is dat het allen grensoverstijgende leeromgevingen zijn, oftewel: ‘grenspraktijken  (Bakker, Zitter, Beausaert en De Bruijn, 2016). Het onderzoeksproject Social Labs valt dus onder te brengen bij studies naar ‘Boundary Crossing’ die een stap verder gaan dan onderzoeken naar ‘Transfer’ (Akkerman & Bakker, 2011; Bakker et al., 2016). De variëteit in verschijningsvormen biedt veel mogelijkheden voor kennisontwikkeling. Precies op dat vlak vervult dit onderzoek een cruciale rol. Grensoverstijgende leeromgevingen worden binnen Fontys op steeds meer plekken geïnitieerd. Ieder jaar starten er diverse nieuwe Social Labs. Collega’s die experimenteren met grensoverstijgend samenwerken, doen dit tot nu toe vaak vanuit onderbuikgevoel en in de vorm van kleine, op zichzelf staande initiatieven. Er wordt slechts in beperkte mate kennis uitgewisseld over die initiatieven. Ook is er tot op heden onvoldoende tijd voor (het ontwikkelen van) gedegen ontwerpprincipes en evaluatietools. Hierdoor worden kansen gemist om deze vorm van onderwijs verder te ontwikkelen en blijft de gewenste grotere impact uit. Dit vraagt om een andere aanpak, waarin ‘evidence informed’ handelen en ontwerpen centraal staat. Het onderzoeken en vervolgens borgen van de inzichten die we binnen Fontys al hebben opgedaan op het gebied van het ontwerpen van grensoverstijgende leeromgevingen, stelt ons als hogeschool in staat op een toekomstbestendige manier invulling te geven aan onze onderwijstaak.

De vraagstelling van het Social Labs onderzoek

Welke factoren zijn van belang voor het succesvol ontwerpen, implementeren en borgen van Social Labs binnen Fontys?

Deelvragen:

1.Design van Social Labs:
Wat zijn de kenmerkende elementen van huidige Social Labs?                  

2.Succes-en faalfactoren van Social Labs:
Wat zijn volgens stakeholders de succes- en faalfactoren bij het ontwerpen en implementeren van Social Labs?                    

3.Borging van Social Labs:                                                                                                
Hoe kan Fontys Social Labs initiatieven duurzaam borgen in het (major) onderwijs?

Doelstelling van het Social Labs onderzoek

Inzicht krijgen in het design van bestaande Social Labs alsmede de succes-en faalfactoren, zodat we op basis hiervan Social Labs succesvol kunnen ontwerpen, implementeren en duurzaam borgen in ons major campusonderwijs.

Subdoelen:

Evidence informed leren door praktijkgericht mixed method onderzoek.

Bijdragen aan innovatiekracht van ons onderwijs én de regio.

Onderwijs en onderzoek verbinden aan innovatiepraktijken door multidisciplinaire samenwerking.

 

Fontys heeft als hogeschool de ambitie onderwijs en onderzoek in authentieke leer- en onderzoeksomgevingen verder te integreren, om meer samen te werken met werkveldpartners en collega-instellingen in labonderwijs. In die behoefte voorziet dit onderzoek.

Fasering van het tweejarig onderzoeksproject

Het project heeft een looptijd van twee jaar. Het is opgedeeld in vier onderzoeksfasen die elk ongeveer een half jaar duren. Iedere fase heeft eigen onderzoeksmethoden en deliverables.

Fontys Social Labs onderzoek fasering

Beoogde impact van het onderzoeksproject

Wanneer het project in de zomer van 2019 is afgerond, blikken we terug op de volgende opbrengsten: We kunnen spreken van een gemeenschappelijk taalraam. ‘Social Lab’ is een begrip geworden. Fontys collega’s weten wat er gebeurt in Social Labs en hoe deze labs zich verhouden tot andere grensoverstijgende samenwerkingsverbanden. De diverse Social Labs binnen Fontys vormen een sterk netwerk. Het is overzichtelijk wat waar gebeurt en met welke bedoeling. Als Community werken Social Labs samen aan de verdere ontwikkeling van toekomstbestendig onderwijs. Zij bouwen hierbij voort op de ‘know-how’ uit deze projectopbrengsten die onder meer gedeeld wordt op www.sociallabs.nl . Dit project draagt bij aan kwaliteitsverbetering en borging van Social Lab initiatieven. Steeds meer studenten kunnen daardoor kiezen voor scholing in leeromgevingen die leren holistisch benaderen, hetgeen direct bijdraagt aan de volgende drie strategische ontwikkeldoelstellingen: 1) het bieden van passende opleidingstrajecten voor onze pluriforme groep studenten, 2) het creëren van open en authentieke leer- en onderzoeksomgevingen die verweven zijn met het werkveld en 3) innovatie van ons primaire proces (Fontys Focus 2020).


Akkerman, S., & Bakker, A. (2011). Boundary crossing and boundary objects. Review of Educational Research, 81(2), 132-169.
Bakker, A., Zitter, I., Beausaert, S. & Bruijn, E. de. (2016). Tussen opleiding en beroepspraktijk: Het potentieel van boundary crossing. Assen: Koninklijke Van Gorcum BV.
Cremers, P. (2016). Designing hybrid learning configurations at the interface of school and workplace (Doctoral dissertation). Wageningen: Wageningen University.
Cremers, P., Wals, A., Wesselink, R., & Mulder, M. (2016). Utilization of design principles for hybrid learning configurations by interprofessional design teams. Instructional Science, 45, 289–309.

Fontys Focus 2020, (z.j.) gedownload 15 november 2016, geraadpleegd van https://fontys.nl/Over-Fontys/Wie-zijn-wij/Onze-ambities.htm. Zitter, I. (2010). Designing for learning: Studying learning environments in higher professional education from a design perspective (Doctoral dissertation). Utrecht: Utrecht University.

Ziiter, I., & Hoeve, A. (2012). “Hybrid Learning Environments: Merging Learning and Work Processes to Facilitate Knowledge Integration and Transitions”, OECD Education Working Papers, No. 81, OECD Publishing.